مفاهیم بنیادین اموال و مالکیت در حقوق ایران

مالکیت در حقوق ایران به معنای تسلط کامل و انحصاری فرد بر مال یا شیء خاصی است. این حق به مالک اجازه می‌دهد تا از مال خود بهره‌برداری کند، آن را منتقل نماید یا از آن صرف‌نظر کند، مگر در مواردی که قانون محدودیتی اعمال کرده باشد.

مالکیت در حقوق ایران به سه دسته تقسیم می‌شود:

1. مالکیت فردی: متعلق به یک شخص حقیقی یا حقوقی است.

2. مالکیت مشاع: چند نفر به صورت مشترک مالک یک مال هستند، بدون اینکه سهم هر یک مشخص باشد.

3. مالکیت دولتی: اموالی که متعلق به دولت یا نهادهای عمومی هستند.

حق عینی، حقی است که شخص نسبت به مال معینی دارد و می‌تواند آن را در برابر همه افراد اعمال کند. در مقابل، حق دینی، حقی است که شخص نسبت به انجام یا عدم انجام عملی از سوی شخص دیگر دارد و تنها در برابر آن شخص قابل اعمال است.

1. حق انتفاع: حقی است که به شخص اجازه می‌دهد از مال متعلق به دیگری بهره‌برداری کند، بدون اینکه مالک آن باشد.

2. حق ارتفاق: حقی است برای استفاده محدود از ملک دیگری، مانند عبور از زمین همسایه.

ثبت مالکیت در دفاتر رسمی، اثبات قانونی مالکیت را فراهم می‌کند و از بروز اختلافات و دعاوی حقوقی جلوگیری می‌نماید. همچنین، ثبت مالکیت امنیت حقوقی مالک را افزایش می‌دهد

تصرف عدوانی به معنای تصرف غیرقانونی و بدون رضایت مالک در مال غیرمنقول است. در صورت اثبات، متصرف ملزم به رفع تصرف و جبران خسارت می‌باشد

در مال مشاع، هرگونه تصرف مادی در مال نیاز به رضایت سایر شرکا دارد. اما تصرفات حقوقی مانند فروش سهم خود، بدون نیاز به رضایت دیگران امکان‌پذیر است.

اگر شوهر فوت کند و فرزند داشته باشد، سهم زن از اموال منقول یک‌هشتم و از قیمت اموال غیرمنقول نیز یک‌هشتم است. در صورت نداشتن فرزند، سهم زن یک‌چهارم از اموال منقول و یک‌چهارم از قیمت اموال غیرمنقول می‌باشد.

1. وقف: تملک مال برای استفاده عمومی یا خاص به صورت دائمی، به گونه‌ای که مالکیت آن از فرد سلب می‌شود.

2. حبس: محدود کردن استفاده از مال برای مدت معین یا تا زمان مشخص، بدون انتقال مالکیت.

1. اموال مثلی: اموالی که دارای ویژگی‌های مشابه و قابل جایگزینی هستند، مانند گندم.

2. اموال قیمی: اموالی که ویژگی‌های خاص و منحصر به فرد دارند و قابل جایگزینی نیستند، مانند آثار هنری.