جرایم کیفری
۲۹ فروردین، ۱۴۰۴
جرم زنا در قانون مجازات اسلامی
۶ اردیبهشت، ۱۴۰۴
سرقت در قانون مجازات اسلامی ایران: انواع، شرایط و مجازاتها
در گسترهٔ حقوق جزای اسلامی ایران، سرقت بهعنوان یکی از جرایم مهم علیه اموال و مالکیت، جایگاهی ویژه دارد. این جرم، با توجه به شرایط وقوع و نحوهٔ ارتکاب، به دو دستهٔ اصلی تقسیم میشود: سرقت حدی و سرقت تعزیری. سرقت حدی، جرمی است که در صورت تحقق شرایط خاصی، مجازات آن بهصورت حدی تعیین میشود. مطابق مادهٔ ۲۶۸ قانون مجازات اسلامی، برای تحقق سرقت حدی، وجود شرایطی چون مخفیانه بودن سرقت، هتک حرز، عدم وجود رابطهٔ نسبی بین سارق و صاحب مال، و ارزش مال مسروقه به میزان مشخصی از طلا، ضروری است. در صورت احراز این شرایط، مجازاتهای شدیدی مانند قطع عضو، حبس ابد یا حتی اعدام برای مرتکبین در نظر گرفته شده است. در این مقاله ما به کلیات سرقت و جرائم مرتبط با سرقت در جمهوری اسلامی ایران میپردازیم و دسته بندی های مختلف سرقت را در ایران مورد بررسی قرار میدهیم پس تا انتهای این مقاله همراه با دفتر وکالت نیکان باشید.
سرقت تعزیری: سرقت تعزیری به مواردی اطلاق میشود که شرایط لازم برای سرقت حدی را نداشته باشند. این نوع سرقتها، بسته به عوامل مختلفی مانند زمان وقوع، تعداد مرتکبین، استفاده از سلاح، و میزان خشونت بهکار رفته، دارای مجازاتهای متفاوتی هستند. برای مثال، طبق مادهٔ ۶۵۱ قانون مجازات اسلامی، اگر سرقت در شب و توسط دو نفر یا بیشتر انجام شود و یکی از آنها مسلح باشد، و همچنین از دیوار بالا رفته یا حرز را شکسته باشند، و در حین سرقت کسی را آزار یا تهدید کرده باشند، مجازات آن حبس از پنج تا بیست سال و تا ۷۴ ضربه شلاق است
اگر به دنبال مشاوره تخصصی با وکلای حقوقی و کیفری مجرب هستید و یا میخواهید در کوتاه ترین زمان به سوالات قانونی و مشکلاتی که با آنها سرو کار دارید در زمینه حقوقی و کیفری به پاسخی جامع برسید ما در کنار شما هستیم، تنها با پر کردن فرم درخواست مشاوره حقوقی و کیفری ما در کوتاه ترین زمان با شما تماس خواهیم گرفت و در کنار شما خواهیم بود تا به نتیجه مطلوب خود برسید.
تعریف سرقت و ارکان آن
بر اساس ماده ۲۶۷ قانون مجازات اسلامی که مقرر داشته: «سرقت عبارت از ربودن مال متعلق به غیر است»، در ربودن مال غیر، لازمه تحقق ربایش، نقل مکان دادن مال از محلی به محل دیگر می باشد. بنابراین سرقت تنها در مورد اموال منقول، که قابلیت نقل و انتقال و در نتیجه ربودن شدن را دارد، مصداق پیدا می کند. با توجه به اینکه سرقت به معنای ربودن مال دیگری به صورت مخفیانه است، برای تحقق آن، شرایط زیر لازم است:
- ربودن مال یعنی برداشتن بدون رضایت مال متعلق به مالک.
- تعلق مال به غیر که بدین معنی است مال دزدی باید متعلق به شخص دیگر باشد و مال بدون مالک نباشد و این مالک می تواند شخص حقیقی یا حقوقی خاص یا حتی دولت باشد.
- مخفیانه بودن عمل یعنی در صورت علنی بودن عمل مجرمانه، ممکن است عنوان محاربه یا حتی راهزنی بگیرد.
- هتک حرز که به معنی شکستن محل نگهداری مال مانند خانه، صندوق یا حتی با دستبرد از جیب صورت گیرد.
- بلوغ، عقل و اختیار سارق یعنی سارق عالم به عملی که انجام می دهد باشد و بتوان برای اون مسوولیت کیفری قائل شد.
انواع سرقت و مجازاتهای آن
در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، جرم سرقت بهعنوان یکی از جرایم مهم علیه اموال و مالکیت، به دو دستهٔ اصلی تقسیم میشود: سرقت حدی و سرقت تعزیری.
سرقت حدی، جرمی است که در صورت تحقق شرایط خاصی، مجازات آن بهصورت حدی تعیین میشود. مطابق مادهٔ ۲۶۸ قانون مجازات اسلامی، برای تحقق سرقت حدی، وجود شرایطی چون مخفیانه بودن سرقت، هتک حرز، عدم وجود رابطهٔ نسبی بین سارق و صاحب مال، و ارزش مال مسروقه به میزان مشخصی از طلا، ضروری است. در صورت احراز این شرایط، مجازاتهای شدیدی مانند قطع عضو، حبس ابد یا حتی اعدام برای مرتکبین در نظر گرفته شده است.بر اساس ماده 268 قانون مجازات اسلامی شرایط سرقت حدی به شرح زیر می باشد:
- سرقت در حرز متعارف صورت گرفته باشد. یعنی همانطور که گفته شد مال ربوده شده از محل حفاظت شده ای همچون خانه، مغازه یا صندوق سرقت شده باشد.
- هتک حرز انجام شود. به معنی شکستن قفل، دیوار یا ورود غیرمجاز.
- مال مسروقه به حد نصاب مقرر در قانون برسد. که این حد نصاب معادل ۴.۵ نخود طلای مسکوک، حدود ۴.۵ گرم طلای خالص می باشد.
- مال دزدی از اموال عمومی یا وقف عام نباشد. مگر اینکه سرقت توسط متولی وقف انجام گیرد.
- سارق پدر یا جد پدری مالک نباشد.
- مالک رسما شکایت کند.
مجازات سرقت حدی
مطابق ماده 278 قانون مجازات اسلامی حد سرقت به ترتیب زیر می باشد.
- قطع چهار انگشت دست راست برای مرتبه اول.
- قطع پای چپ از ساق پا برای مرتبه دوم.
- حبس ابد برای مرتبه سوم.
- اعدام برای مرتبه چهارم یا آخر.
نکته: چنانچه سارق قبل از اثبات جرم سرقت حدی، مال را به صاحبش برگرداند، حد سرقت مطابق ماده 276 قانون مجازات اسلامی از او ساقط می شود.
سرقت تعزیری به مواردی اطلاق میشود که شرایط لازم برای سرقت حدی را نداشته باشند. این نوع سرقتها، بسته به عوامل مختلفی مانند زمان وقوع، تعداد مرتکبین، استفاده از سلاح، و میزان خشونت بهکار رفته، دارای مجازاتهای متفاوتی هستند. برای مثال، طبق مادهٔ ۶۵۱ قانون مجازات اسلامی، اگر سرقت در شب و توسط دو نفر یا بیشتر انجام شود و یکی از آنها مسلح باشد، و همچنین از دیوار بالا رفته یا حرز را شکسته باشند، و در حین سرقت کسی را آزار یا تهدید کرده باشند، مجازات آن حبس از پنج تا بیست سال و تا ۷۴ ضربه شلاق است. بر اساس ماده 656 قانون مجازات اسلامی چنانچه سرقت صورت گرفته شرایط گفته شده در خصوص سرقت حدی را نداشته باشد، رباینده یا سارق با عنوان سرقت تعزیری مجازات می شود که این مجازات شامل موارد زیر است:
- حبس از ۶ ماه تا ۳ سال.
- تا ۷۴ ضربه شلاق.
- جریمه نقدی.
برای نمونه دزدی از جیب فرد بدون شکستن حرز و یا سرقت میوه از باغ بدون هتک حرز از جمله سرقت های تعزیری ساده می باشند.
بر اساس مواد 651،652، 653 و 654 قانون مجازات اسلامی چنانچه سرقت همراه با شرایط تشدیدکننده باشد، مجازات آن شدیدتر است. شکل مشدد جرم سرقت تعزیری و مجازات های آن به شرح ذیل است:
- سرقت مسلحانه: تحت هر شرایطی ۵ تا ۲۰ سال حبس بعلاوه ۷۴ ضربه شلاق و رد مال.
- سرقت در شب با هتک حرز: از جمله عوامل تشدید مجازات مرتکبین سرقت تعزیری عادی سرقت در شب به همراه هتک حرز می باشد که عامل تشدید مجازات مطابق ماده 654 قانون مجازات اسلامی خواهد بود.
- سرقت دسته جمعی: در صورتی که سرقت تعزیری عادی باشد اما به صورت دسته جمعی انجام گیرد مجازات مرتکبین تا ۱۰ سال حبس خواهد بود.
- سرقت همراه با تهدید یا خشونت: مطابق مواد 652 و 651 سرقت همراه با تهدید و یا خشونت می تواند از 5 الی 20 سال حبس بعلاوه 74 ضربه شلاق تعزیری و یا از سه ماه تا 10 سال حبس بعلاوه 74 ضربه شلاق تعزیری بهمراه داشته باشد.
سرقت با اسلحه یا چاقو و یا سرقت توسط چند نفر با برنامه ریزی قبلی از جمله سرقت های مشدد می باشند.
نکته: اگر سرقت همراه با ضرب و جرح، تهدید، یا ایراد صدمه باشد، سارق علاوه بر مجازات سرقت، مشمول مجازات قصاص یا پرداخت دیه نیز می شود. به عنوان مثال سارق هنگام دزدی، مالک را مضروب یا مجروح کند.
به موجب ماده 659 قانون مجازات اسلامی هرکس اموال عمومی (دولتی که مورد استفاده عموم قرار می گیرد) را به سرقت ببرد به سرقت تعزیری از اموال عمومی محکوم خواهد شد. این مجازات به شرح زیر می باشد:
- سرقت از بانکها، مؤسسات دولتی یا اموال عمومی: چنانچه به طور عادی باشد مرتکب به ۱ تا ۵ سال حبس محکوم می گردد.
- اگر مسلحانه باشد: مرتکب تا ۱۵ سال حبس محکوم خواهد شد.
در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، جرم سرقت توسط محارم، بهویژه پدر یا جد پدری، دارای احکام خاصی است. مطابق ماده ۲۶۸ قانون مجازات اسلامی، یکی از شرایط تحقق سرقت حدی این است که سارق پدر یا جد پدری صاحب مال نباشد. بنابراین، اگر پدر یا جد پدری مرتکب سرقت از مال فرزند یا نوهٔ خود شود، شرایط اجرای حد فراهم نیست و این عمل در زمرهٔ سرقتهای تعزیری قرار میگیرد.
در چنین مواردی، دادگاه با توجه به شرایط و جزئیات جرم، مجازات تعزیری مناسبی را تعیین میکند. این مجازاتها ممکن است شامل حبس، شلاق یا سایر مجازاتهای تعزیری باشد که قانون برای سرقتهای غیرحدی پیشبینی کرده است. هدف از این تمایز، حفظ حرمت و جایگاه روابط خانوادگی و جلوگیری از اجرای مجازاتهای حدی در مواردی است که روابط خویشاوندی نزدیک وجود دارد.
جدول مقایسه انواع سرقت در جمهوری اسلامی ایران
| مستند قانونی | مجازات | شرایط | نوع سرقت |
|---|---|---|---|
|
مواد ۲۶۷ تا ۲۹۲ |
قطع دست (بار اول)، قطع پا (بار دوم)، حبس ابد یا اعدام (بار سوم) |
هتک حرز + نصاب مال + مال شخصی |
سرقت حدی |
|
ماده ۶۵۱ |
۶ ماه تا ۳ سال حبس + شلاق |
عدم شرایط حدی (مثلاً حرز نباشد یا نصاب نرسد) |
سرقت تعزیری ساده |
|
ماده ۶۵۲ |
۵ تا ۲۰ سال حبس + شلاق |
استفاده از اسلحه، تهدید، گروهی بودن |
سرقت مسلحانه/مشدد |
|
ماده ۵۷۴ |
۱ تا ۱۵ سال حبس |
دزدی از بانک، دولت، مؤسسات عمومی |
سرقت اموال عمومی |
|
ماده ۲۶۷ |
تعزیر (حبس یا شلاق) |
دزدی پدر از فرزند یا بالعکس |
سرقت محارم |
قانون مجازات اسلامی در مورد سرقت به عنوان یکی از اصلی ترین جرایم علیه اموال و مالکیت عمومی و خصوصی، ترکیبی از مجازات های شدید (حدی) و انعطاف پذیر (تعزیری) را در نظر گرفته است که بسته به شرایط جرم، اعمال می شود. جرم سرقت دارای اشکال متعدد و به تبع آن مجازات های مختلفی است که به شرح زیر است:
- سرقت حدی تنها در صورت وجود شرایط خاص (هتک حرز، نصاب مال، مال شخصی) اجرا میشود و مجازات آن قطع عضو است.
- سرقت تعزیری در سایر موارد اعمال میشود و شامل حبس، شلاق و جریمه نقدی است.
- سرقت مسلحانه یا همراه با خشونت مجازات بسیار سنگینی (تا ۲۰ سال حبس) دارد.
- سرقت از اموال عمومی نیز مجازات خاص خود را دارد و معمولاً با حبس همراه است.
برای مطالعه دقیق تر، می توانید به مواد ۲۶۷ تا ۲۹۲ (سرقت حدی) و مواد ۶۵۱ تا ۶۵۶ (سرقت تعزیری) قانون مجازات اسلامی مراجعه نموده و یا با مشاورین حقوقی ما در تماس باشید.
جرایم کیفری چیست؟ معرفی دستهبندیها
برای مطالعه این مقاله و دسترسی به مقالات دیگر بر روی لینک کلیک نمایید.
عقد قرارداد وکالت
برای مطالعه این مقاله و دسترسی به مقالات دیگر بر روی لینک کلیک نمایید.
نکات حقوقی کاربردی برای افراد درگیر در پروندههای سرقت
چه متهم باشید، چه شاکی یا فقط بخواهید از حقوق خود در قانون ایران آگاه باشید، این توصیهها را جدی بگیرید:
- اگر قربانی سرقت هستید:
- فوراً شکایت خود را به پلیس اعلام کنید. هرگونه تأخیر میتواند اثبات دعوای شما را دشوار کند. سریع عمل کنید.
- مدارک و شواهد را جمعآوری کنید. عکس، فیلم، شهادت شهود یا هر نوع سند دیگر، نقش مهمی در اثبات جرم دارد.
- از وکیل متخصص استفاده کنید. وکیل خبره میتواند شکایت شما را بهدرستی تنظیم کرده و روند قضایی را پیگیری کند.
- به حق مطالبه خسارت آگاه باشید. میتوانید برای بازگرداندن مال یا دریافت خسارت مالی، دادخواست بدهید.
- اگر به سرقت متهم شدهاید
- بدون حضور وکیل، اعتراف نکنید: طبق قانون ایران، اعتراف میتواند مبنای محکومیت باشد. با مشورت حقوقی پیش بروید
- بلافاصله وکیل کیفری بگیرید: نیاز دارید فردی آشنا به تفاوتهای سرقت حدی و تعزیری از شما دفاع کند.
- در صورت امکان، به استرداد مال و توبه فکر کنید: بهویژه در سرقتهای حدی، اگر قبل از اثبات جرم توبه کرده و مال را برگردانید، ممکن است مجازات ساقط شود.
- ادله تخفیفدهنده جمعآوری کنید: مثل فقر، نداشتن سابقه، یا نبود قصد قبلی. اینها میتواند در کاهش مجازات تأثیرگذار باشد.
سوالات متداول در زمینه سرقت و انواع و دسته بندی آن در قانون مجازات اسلامی ایران
سرقت حدی چیست و چه شرایطی دارد؟
سرقت حدی به نوعی از سرقت گفته میشود که مجازات آن در شرع مقدس اسلام مشخص شده است. برای تحقق سرقت حدی، شرایطی مانند ربودن مخفیانه مال در حرز با هتک حرز، عدم وجود رابطهٔ نسبی بین سارق و صاحب مال، و ارزش مال مسروقه به میزان مشخصی از طلا ضروری است. در صورت احراز این شرایط، مجازاتهایی مانند قطع عضو برای مرتکبین در نظر گرفته شده است.
سرقت تعزیری چیست و چه تفاوتی با سرقت حدی دارد؟
سرقت تعزیری به مواردی اطلاق میشود که شرایط لازم برای سرقت حدی را نداشته باشند. این نوع سرقتها، بسته به عوامل مختلفی مانند زمان وقوع، تعداد مرتکبین، استفاده از سلاح، و میزان خشونت بهکار رفته، دارای مجازاتهای متفاوتی هستند. برای مثال، اگر سرقت در شب و توسط دو نفر یا بیشتر انجام شود و یکی از آنها مسلح باشد، و همچنین از دیوار بالا رفته یا حرز را شکسته باشند، و در حین سرقت کسی را آزار یا تهدید کرده باشند، مجازات آن حبس از پنج تا بیست سال و تا ۷۴ ضربه شلاق است.
مجازات سرقتهای خاص مانند کیفزنی و جیببری چیست؟
مطابق ماده ۶۵۷ قانون مجازات اسلامی، فردی که از طریق کیفزنی، جیببری و امثال آن مال دیگری را برباید، به حبس از یک تا پنج سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم میشود. با توجه به قانون جدید کاهش مجازات حبس تعزیری، مجازات حبس برای این جرم به ۶ ماه تا دو سال و نیم کاهش یافته است، اما مجازات شلاق و جزای نقدی بدون تغییر باقی مانده است.
سرقت توسط محارم چگونه بررسی میشود؟
در صورتی که پدر یا جد پدری مرتکب سرقت از مال فرزند یا نوهٔ خود شود، شرایط اجرای حد فراهم نیست و این عمل در زمرهٔ سرقتهای تعزیری قرار میگیرد. در چنین مواردی، دادگاه با توجه به شرایط و جزئیات جرم، مجازات تعزیری مناسبی را تعیین میکند.
راهزنی و سرقت مسلحانه چه مجازاتی دارد؟
مطابق ماده ۶۵۳ قانون مجازات اسلامی، هر کس در راهها و شوارع به نحوی از انحاء مرتکب راهزنی شود، چنانچه عنوان محارب بر او صدق نکند، به سه تا پانزده سال حبس و شلاق تا ۷۴ ضربه محکوم خواهد شد. در صورتی که راهزن مسلح باشد، ممکن است تحت عنوان محاربه مجازات گردد.
آیا مجازات سرقت قابل تخفیف است؟
در سرقتهای تعزیری، قاضی میتواند با توجه به شرایط جرم و شخصیت مرتکب، مجازات را تخفیف دهد. اما در سرقتهای حدی، قاضی هیچ اختیاری در کاهش یا افزایش مجازات ندارد و باید مجازات تعیینشده در شرع را اعمال کند.
مراحل شکایت از جرم سرقت چگونه است؟
برای شکایت از جرم سرقت، فرد باید به دادسرا مراجعه کرده و شکایت خود را ثبت کند. پس از ثبت شکایت، پرونده به دادگاه کیفری ارجاع داده میشود و در صورت اثبات جرم، مجازات مناسب برای سارق تعیین میشود.
